1. Bối cảnh: Khi giá dầu tiến sát 120 USD/thùng

Trong những năm gần đây, thị trường năng lượng toàn cầu liên tục trải qua những biến động mạnh do các yếu tố địa chính trị và kinh tế vĩ mô. Căng thẳng tại Trung Đông, xung đột Nga – Ukraine, cùng với các chính sách kiểm soát sản lượng của OPEC+ đã khiến giá dầu có nhiều giai đoạn tăng đột biến.

Gần đây, giá dầu thế giới đã có thời điểm tiến sát 120 USD/thùng, một mức giá từng xuất hiện trong các giai đoạn khủng hoảng năng lượng trước đây.

Khi giá dầu tăng mạnh, nhiều ngành kinh tế chịu tác động trực tiếp như vận tải, logistics, hàng không hay hóa chất. Tuy nhiên, ít người nhận ra rằng ngành thép cũng là một trong những ngành chịu ảnh hưởng sâu sắc từ biến động giá năng lượng.

Nguyên nhân nằm ở chỗ thép là ngành công nghiệp tiêu thụ năng lượng lớn và có chuỗi cung ứng toàn cầu rất phức tạp. Từ khai thác quặng sắt, luyện gang, sản xuất thép thô cho đến vận chuyển thép thành phẩm đều phụ thuộc vào năng lượng.

Do đó, khi giá dầu tăng, chi phí sản xuất và vận chuyển thép đều có xu hướng tăng theo.

2. Vai trò của năng lượng trong sản xuất thép

Theo báo cáo của International Energy Agency (IEA), ngành thép chiếm khoảng 7–9% tổng tiêu thụ năng lượng toàn cầu và phát thải gần 8% lượng CO₂ của thế giới.

Sản xuất thép là một quá trình công nghiệp tiêu tốn năng lượng lớn, đặc biệt trong các công đoạn:

luyện gang từ quặng sắt
luyện thép trong lò cao hoặc lò điện
cán nóng và cán nguội
mạ kim loại

Cấu trúc chi phí của một tấn thép thường bao gồm:

nguyên liệu (quặng sắt, than luyện cốc): 50–60%
năng lượng: 15–25%
vận chuyển và logistics: 10–15%
nhân công và chi phí khác: 10–15%

Trong đó, năng lượng và vận chuyển là hai yếu tố chịu ảnh hưởng trực tiếp từ giá dầu.

Khi giá dầu tăng, chi phí nhiên liệu cho tàu biển, xe tải, thiết bị khai thác và sản xuất đều tăng theo. Điều này làm chi phí tổng thể của ngành thép tăng lên đáng kể.

3. Chuỗi tác động từ dầu mỏ đến giá thép

Tác động của giá dầu đến giá thép thường diễn ra theo một chuỗi logic khá rõ ràng:

Giá dầu tăng

↓

chi phí nhiên liệu vận tải tăng

↓

chi phí vận chuyển quặng sắt và than luyện cốc tăng

↓

chi phí sản xuất thép tăng

↓

giá thép cán nóng (HRC) tăng

↓

giá thép cán nguội và thép mạ tăng

Trong ngành thép, HRC (Hot Rolled Coil) được xem là nguyên liệu nền cho nhiều loại thép khác như:

thép cán nguội (SPCC)
thép mạ kẽm (SGCC)
thép kết cấu

Vì vậy, khi giá HRC tăng, toàn bộ chuỗi sản phẩm thép đều bị ảnh hưởng.

4. Bài học lịch sử: Khi dầu tăng, thép thường tăng

Trong lịch sử thị trường hàng hóa, nhiều chu kỳ đã cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa giá dầu và giá thép.

Khủng hoảng hàng hóa năm 2008

Năm 2008, giá dầu Brent đạt mức kỷ lục 147 USD/thùng.

Trong cùng giai đoạn, giá thép toàn cầu tăng mạnh. Theo dữ liệu của World Steel Association, giá thép cuộn cán nóng tại châu Á đã tăng từ khoảng 500 USD/tấn năm 2006 lên hơn 1.000 USD/tấn vào giữa năm 2008.

Sự gia tăng này phần lớn đến từ chi phí năng lượng và nhu cầu mạnh từ các nền kinh tế mới nổi.

Giai đoạn 2010–2011

Bất ổn chính trị tại nhiều quốc gia Trung Đông đã đẩy giá dầu lên hơn 120 USD/thùng.

Cùng thời điểm đó, giá thép tại châu Á tăng khoảng 20–30% do chi phí sản xuất và vận chuyển tăng.

Giai đoạn 2021–2022

Sau đại dịch COVID-19, nhu cầu hàng hóa phục hồi mạnh trong khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn.

Đến năm 2022, xung đột Nga – Ukraine khiến giá dầu tăng vọt lên hơn 120 USD/thùng.

Theo dữ liệu từ S&P Global, giá thép HRC tại Mỹ đã từng vượt 1.800 USD/tấn, mức cao nhất trong nhiều năm.

Điều này cho thấy giá dầu và năng lượng đóng vai trò quan trọng trong chu kỳ tăng giá của thép.

5. Tác động đối với chuỗi cung ứng thép toàn cầu

Ngành thép hiện nay là một ngành công nghiệp mang tính toàn cầu hóa rất cao.

Quặng sắt có thể được khai thác tại:

Australia
Brazil
Nam Phi

Sau đó vận chuyển đến các nhà máy thép tại:

Trung Quốc
Nhật Bản
Hàn Quốc

Và cuối cùng xuất khẩu sang nhiều quốc gia khác.

Chuỗi cung ứng dài này khiến chi phí vận chuyển trở thành một yếu tố quan trọng trong giá thành thép.

Khi giá dầu tăng, chi phí vận chuyển bằng tàu biển cũng tăng theo. Điều này làm giá thép xuất khẩu và nhập khẩu đều tăng.

6. Tác động đến thị trường thép châu Á

Châu Á hiện chiếm khoảng 70% sản lượng thép toàn cầu.

Các nhà sản xuất lớn trong khu vực bao gồm:

Trung Quốc
Nhật Bản
Hàn Quốc
Ấn Độ

Khi giá dầu tăng, các nhà máy thép thường phải điều chỉnh giá bán để bù đắp chi phí năng lượng và vận chuyển.

Đặc biệt đối với các nhà máy lớn như:

POSCO
Nippon Steel
China Steel

việc điều chỉnh giá thường diễn ra theo chu kỳ tháng hoặc quý.

7. Tác động đến thị trường thép Việt Nam

Việt Nam là quốc gia có ngành sản xuất thép phát triển nhưng vẫn phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu.

Đặc biệt, nhiều doanh nghiệp trong nước nhập khẩu HRC để sản xuất:

thép cán nguội
thép mạ kẽm
thép ống

Do đó, giá thép trong nước chịu ảnh hưởng lớn từ giá thép thế giới.

Khi giá dầu tăng, ba yếu tố thường tác động đến thị trường thép Việt Nam:

giá vận chuyển thép nhập khẩu tăng
chi phí sản xuất trong nước tăng
giá bán thép thành phẩm tăng

8. Dự báo xu hướng giá thép trong ngắn hạn

Nếu giá dầu tiếp tục duy trì ở mức cao trong thời gian tới, thị trường thép có thể chứng kiến một số xu hướng sau.

Trong ngắn hạn (1–3 tháng), giá thép có thể tăng khoảng 3–8% do chi phí vận chuyển và năng lượng tăng.

Ngoài ra, tâm lý thị trường cũng đóng vai trò quan trọng. Khi chi phí sản xuất tăng, nhiều doanh nghiệp có xu hướng tăng giá bán để bảo vệ biên lợi nhuận.

9. Xu hướng trung hạn của thị trường thép

Trong trung hạn (3–6 tháng), nếu giá dầu vẫn duy trì ở mức cao, giá thép có thể tăng khoảng 10–15%.

Tuy nhiên, thị trường thép còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như:

nhu cầu xây dựng
sản lượng thép Trung Quốc
chính sách kinh tế toàn cầu

Do đó, biến động giá thép thường phức tạp và khó dự đoán.

10. Góc nhìn doanh nghiệp: cơ hội và rủi ro

Đối với các doanh nghiệp kinh doanh thép, biến động giá dầu có thể tạo ra cả cơ hội và rủi ro.

Cơ hội là khi giá thép tăng, biên lợi nhuận có thể cải thiện nếu doanh nghiệp có nguồn hàng ổn định.

Tuy nhiên, rủi ro cũng tồn tại nếu giá thép đảo chiều trong khi doanh nghiệp đang giữ lượng tồn kho lớn.

Do đó, chiến lược quan trọng nhất là quản trị tồn kho hợp lý, duy trì nguồn cung ổn định và kiểm soát dòng tiền chặt chẽ.

Kết luận

Giá dầu là một trong những yếu tố quan trọng có ảnh hưởng đến thị trường thép toàn cầu.

Lịch sử đã nhiều lần cho thấy khi giá năng lượng tăng mạnh, chi phí sản xuất và vận chuyển thép đều tăng theo, kéo theo sự biến động của giá thép.

Trong bối cảnh thị trường năng lượng vẫn còn nhiều bất ổn, việc theo dõi sát diễn biến của giá dầu sẽ giúp các doanh nghiệp thép có thể đưa ra những quyết định kinh doanh phù hợp và kịp thời.