Bối cảnh mới của thị trường thép toàn cầu

Thị trường thép thế giới đang bước vào một giai đoạn biến động mạnh chưa từng thấy trong nhiều năm trở lại đây. Chỉ trong vài tháng gần đây, giá dầu, khí đốt và nhiều loại nguyên liệu công nghiệp đã đồng loạt tăng mạnh. Bên cạnh đó, những căng thẳng địa chính trị tại nhiều khu vực chiến lược của thế giới đang làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, khiến chi phí vận tải, sản xuất và thương mại hàng hóa tăng đáng kể.

Đối với ngành thép – một ngành công nghiệp có mức độ phụ thuộc rất lớn vào năng lượng và nguyên liệu đầu vào – những biến động này đang tạo ra một “cơn sóng ngầm” tác động trực tiếp tới giá thép cuộn, đặc biệt là các dòng thép sử dụng nhiều trong sản xuất công nghiệp như HRC, CRC, SGCC hay SPCC.

Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp sản xuất và gia công cơ khí đang đặt ra câu hỏi lớn: Liệu giá thép sẽ tiếp tục tăng hay thị trường sẽ điều chỉnh? Và doanh nghiệp nên chuẩn bị chiến lược mua hàng như thế nào để tránh rủi ro từ biến động giá?

Để trả lời câu hỏi này, cần nhìn vào ba yếu tố cốt lõi đang chi phối thị trường thép toàn cầu: năng lượng, chuỗi cung ứng và chu kỳ kinh tế.

Năng lượng: yếu tố quyết định chi phí thép

Trong ngành luyện kim, năng lượng chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng chi phí sản xuất. Quá trình luyện thép từ quặng sắt trong lò cao cần nhiệt độ lên tới hơn 1.500°C và tiêu thụ lượng lớn than cốc, điện và khí đốt.

Chính vì vậy, giá năng lượng thường được xem là một trong những chỉ báo quan trọng nhất đối với xu hướng giá thép.

Khi giá dầu và khí đốt tăng, tác động đến thị trường thép sẽ diễn ra theo ba lớp:

Thứ nhất: chi phí sản xuất tăng

Các nhà máy luyện thép phải chi trả nhiều hơn cho năng lượng, từ đó buộc phải điều chỉnh giá bán để bù đắp chi phí.

Thứ hai: chi phí logistics tăng

Thép là mặt hàng có khối lượng lớn và phụ thuộc nhiều vào vận tải đường biển và đường bộ. Giá dầu tăng sẽ kéo theo cước vận tải tăng.

Thứ ba: chi phí khai thác nguyên liệu tăng

Quặng sắt và than luyện kim cũng cần năng lượng để khai thác và vận chuyển. Khi năng lượng tăng giá, chi phí nguyên liệu đầu vào cũng tăng theo.

Những yếu tố này tạo ra một hiệu ứng dây chuyền khiến giá thép khó có thể giảm sâu trong bối cảnh chi phí năng lượng tăng cao.

Chuỗi cung ứng thép toàn cầu đang tái cấu trúc

Một trong những thay đổi lớn của thị trường thép trong những năm gần đây là sự dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nhiều tập đoàn sản xuất đang chuyển nhà máy khỏi Trung Quốc sang các quốc gia Đông Nam Á như Việt Nam, Thái Lan và Indonesia. Nguyên nhân đến từ chi phí lao động, chính sách thương mại và chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Việt Nam đang trở thành một trung tâm sản xuất mới của khu vực, đặc biệt trong các ngành như:

điện tử
ô tô
thiết bị gia dụng
cơ khí chế tạo

Sự phát triển của các khu công nghiệp và nhà máy FDI kéo theo nhu cầu rất lớn đối với các loại thép cuộn cán nguội, thép mạ kẽm và thép kết cấu.

Điều này tạo ra một nền tảng nhu cầu ổn định cho thị trường thép tại Việt Nam trong trung và dài hạn.

Chu kỳ thép: bài học từ lịch sử

Nếu nhìn lại lịch sử thị trường thép trong khoảng hai thập kỷ qua, có thể thấy một quy luật khá rõ ràng: giá thép thường biến động theo chu kỳ kinh tế toàn cầu.

Trong giai đoạn kinh tế tăng trưởng mạnh, nhu cầu xây dựng và sản xuất tăng cao, kéo theo nhu cầu thép tăng. Khi kinh tế suy giảm, nhu cầu thép giảm và giá thép cũng giảm theo.

Một số mốc đáng chú ý của thị trường thép:

2008: giá thép đạt đỉnh do bùng nổ xây dựng toàn cầu
2009: giá thép giảm mạnh sau khủng hoảng tài chính
2016: thị trường thép phục hồi nhờ đầu tư hạ tầng
2021: giá thép tăng mạnh sau đại dịch
2023–2024: thị trường điều chỉnh do kinh tế chậm lại

Hiện nay nhiều chuyên gia nhận định thị trường thép đang bước vào một chu kỳ mới, trong đó nhu cầu sẽ tăng trở lại nhưng đi kèm với những biến động mạnh do các yếu tố địa chính trị và năng lượng.

Dư cung thép: áp lực từ thị trường Trung Quốc

Một yếu tố không thể bỏ qua khi phân tích thị trường thép là vấn đề dư cung.

Trung Quốc hiện chiếm hơn một nửa sản lượng thép toàn cầu. Khi nhu cầu nội địa giảm, các nhà máy Trung Quốc thường tăng xuất khẩu sang các thị trường khác.

Điều này tạo ra áp lực cạnh tranh lớn đối với thị trường thép quốc tế, đặc biệt là tại khu vực Đông Nam Á.

Tuy nhiên, nhiều quốc gia đã áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại để bảo vệ ngành thép trong nước, bao gồm:

thuế chống bán phá giá
thuế tự vệ
hạn chế nhập khẩu

Những chính sách này có thể làm thay đổi dòng chảy thương mại và tác động đến giá thép tại từng khu vực.

Thị trường thép Việt Nam: cơ hội và thách thức

Đối với Việt Nam, thị trường thép đang đứng trước cả cơ hội và thách thức.

Cơ hội

Việt Nam đang thu hút mạnh vốn đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực sản xuất. Điều này kéo theo nhu cầu lớn đối với thép cuộn phục vụ gia công cơ khí và sản xuất công nghiệp.

Ngoài ra, các dự án hạ tầng lớn như cao tốc, sân bay và năng lượng tái tạo cũng đang thúc đẩy nhu cầu thép.

Thách thức

Thị trường cũng phải đối mặt với nhiều rủi ro như:

biến động giá nguyên liệu
cạnh tranh từ thép nhập khẩu
biến động tỷ giá và chi phí logistics

Do đó, các doanh nghiệp trong ngành cần có chiến lược linh hoạt để thích ứng với môi trường thị trường mới.

Chiến lược mua thép thông minh trong giai đoạn biến động

Trong bối cảnh thị trường thép biến động mạnh, doanh nghiệp không nên chỉ tập trung vào việc tìm kiếm giá thấp nhất, mà cần xây dựng chiến lược quản trị rủi ro.

Một số nguyên tắc quan trọng bao gồm:

Mua theo nhiều giai đoạn

Thay vì mua toàn bộ nhu cầu trong một lần, doanh nghiệp nên chia nhỏ đơn hàng để giảm rủi ro biến động giá.

Xây dựng quan hệ dài hạn với nhà cung cấp

Việc hợp tác lâu dài với các nhà cung cấp uy tín giúp doanh nghiệp đảm bảo nguồn hàng ổn định.

Đa dạng hóa nguồn cung

Doanh nghiệp nên có nhiều nguồn cung khác nhau để tránh phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất.

Quản lý tồn kho chiến lược

Duy trì tồn kho ở mức hợp lý giúp doanh nghiệp tránh bị động khi giá thép tăng đột biến.

Kết luận: người thắng là người quản trị rủi ro tốt nhất

Thị trường thép trong những năm tới sẽ không còn vận hành theo cách ổn định như trước đây. Giá thép có thể xuất hiện những đợt tăng hoặc giảm mạnh trong thời gian ngắn do tác động của năng lượng, địa chính trị và chu kỳ kinh tế.

Trong môi trường đó, doanh nghiệp thành công không phải là doanh nghiệp mua được giá thấp nhất tại một thời điểm, mà là doanh nghiệp quản trị tốt rủi ro giá và xây dựng được chuỗi cung ứng ổn định.

Những doanh nghiệp có tầm nhìn dài hạn, chủ động chiến lược mua hàng và hợp tác với các nhà cung cấp uy tín sẽ có lợi thế lớn trong cuộc cạnh tranh của thị trường thép trong giai đoạn mới.